علل سیاتیک

اختلالات بسیاری باعث تحریک عصب سیاتیک می‌شود. به طور کلی هر عاملی که باعث فشردگی عصب سیاتیک گردد؛ علائم سیاتیک را در پی دارد.

شایع‌ترین علل ایجاد کننده سیاتیک شامل فتق دیسک،  تنگی کانال نخاعی، اسپوندیلوز، تروما، سندرم پیریفورمیس و تومورهای نخاعی می باشد. هر یک از این عوامل با مکانیسمی متفاوت، باعث فشردگی ریشه های خروجی از مهره های کمری و عصب سیاتیک می‌شوند.

هرچند تشخیص هر یک از این علل نیازمند مراجعه به متخصص و انجام اقدامات تشخیصی می باشد؛ اما در ادامه می‌کوشیم این مفاهیم پیچیده و تخصصی را با ادبیاتی ساده و اجمالی شرح دهیم.

1فتق دیسک:

دیسک ها ساختارهایی شبیه به بالشتک بوده که در بین مهره های ستون فقرات قرار دارند و نقش ضربه گیر و حایل را ایفا می کنند. هر دیسک از یک بخش خارجی و یک بخش میانی تشکیل شده است. بخش خارجی دیسک با ماده ای سخت از جنس غضروف فیبری ساخته شده و بخش میانی از ماده ژلاتینی تشکیل شده است.

حال اگر ساختار خارجی دیسک فرسایش یابد؛ ماده ژلاتینی که در بخش مرکزی قرار دارد از همان محله فرسوده بیرون می‌زند. در اصطلاح پزشکی به این بیرون زدگی فتق یا هرنی دیسک می‌گویند. اگر این فتق در مجاورت ریشه های عصبی قرار بگیرند باعث فشردگی و تحریک آن ها می‌شوند.

مشکلات ناشی از فتق دیسک به همین‌جا خاتمه نمی‌یابد. علاوه بر فشردگی مستقیم ریشه‌های عصبی، ماده شیمیایی موجود در ژلاتین دیسک، باعث التهاب ریشه های عصبی می‌شود. این فشردگی و التهاب می‌تواند باعث بروز درد، بی حسی، گزگز و دیگر علائم سیاتیک گردد. اینجا است که باید تسلیم یک استراحت کوتاه مدت شوید هرچند تمامی وظایف اجتماعی و کارهای روزمره تان بلاتکلیف مانده باشد.

2تنگی کانال نخاعی:

تمامی مهره های ستون فقرات، فارغ از تفاوت‌های ساختاری و آناتومیکی، دارای سوراخی در   مرکز خود هستند. وقتی این مهره ها پشت سر هم قرار می گیرند، تونلی به نام کانال نخاعی در میان آنها تشکیل می گردد. نخاع در میان این کانال قرار دارد. عوامل متعددی از جمله تومورها، نقص های مادرزادی، فتق دیسک و آرتریت باعث تنگ شدن کانال نخاعی می شوند.

طبیعی است که تنگی کانال نخاعی منجر به کاهش فضای مورد نیاز نخاع و ایجاد فشار بر روی آن شود. علاوه بر این به ریشه های عصبی خارج شده از نخاع نیز فشار القا می‌گردد.  حدود ۷۵ درصد تومورهای نخاعی در ناحیه کمری اتفاق می افتد. اگر علل ایجادکننده تنگی کانال، در مجاورت مهره های چهار یا پنج کمری(L5&L4) یا اولین قطعه ساکروم(s1)  باشد باعث ایجاد سیاتیک می گردد. تحریک سیاتیک در اثر تنگی کانال نخاعی، بیشتر در سنین بالا بروز کرده و درد موقعیتی ایجاد می کند. طوری که درد با نشستن و برخاستن یا تکان دادن پاها تشدید می‌شود.

3اسپوندیلوز (آرتروز ستون فقرات و گاه آرتروز مفصل ران):

دیسک‌های بین مهره‌ای و مفاصل فاست وظیفه تحرک ستون فقرات را به عهده دارند. به مرور زمان و افزایش سن،  ستون فقرات فرسایش می یابد؛ بدین معنی که دیسک ها نازک تر شده و انعطاف پذیری خود را از دست می دهند. علاوه بر این در روند طبیعی عملکرد مفاصل فاست نیز اختلال ایجاد می شود. همچنین ممکن است این مفاصل باعث ایجاد زائده های استخوانی در مهره ها شوند.

عصبی مهره های چهارم و پنجم کمری تحت تاثیر این تغییرات قرار بگیرند باید به زندگی با یک سیاتیک ناخوانده کنار بیایید.

4آسیب و ضربه:

نیروهای خارجی می‌توانند به صورت مستقیم به ریشه‌های خروجی از مهره های عصب سیاتیک فشار وارد کنند. فشارهای ناشی از تصادف با وسایل نقلیه، بلند کردن اجسام سنگین، سقوط از ارتفاع یا ورزش هایی از جمله فوتبال و گلف می‌توانند عصب سیاتیک را تحریک و شما را به یک درد شدید و زمین گیر کننده مبتلا سازند. همچنین قطعات شکسته استخوان ها نیز ممکن است ریشه های عصبی یا عصب سیاتیک را تحت فشار قرار دهد.

5سندرم پیریفورمیس:

پیریفورمیس نام عضله کوچکی است که از یک سو با استخوان خاجی و از سوی دیگر به سر استخوان فمور (ران) وصل می شود. شاید این عضله کوچک به خودی خود قابل توجه نباشد اما مجاورت آن با عصب سیاتیک باعث اهمیت آن شده است.هر عاملی که باعث سفت شدن یا التهاب عضله پیریفورمیس شود بر عصب سیاتیک فشار آورده و باعث ایجاد دردهای سیاتیکی در لگن و ران می شود. افرادی همچون اسکی بازان، رانندگان و دوچرخه سواران بیشتر در خطر ابتلا به سندروم پیریفورمیس هستند.

6تومورهای نخاع و ستون فقرات:

توده‌ای که در داخل کانال نخاعی یا مهره های ستون فقرات ایجاد شود را تومور نخاعی گویند.فارغ از سرطانی بودن یا نبودن، یکی از شایع‌ترین مشکلات این تومورها ایجاد فشار بر نخاع و ریشه های عصبی می باشد. حال اگر این تومور در نزدیکی ریشه های عصبی که منشأ عصب سیاتیک هستند، رشد کرده باشد طبیعتاً باعث بروز درد های سیاتیکی خواهد شد.

مواردی که باعث ایجاد سیاتیک می‌شوند به همین شش علت محدود نمی باشند. پس اگر مدت‌هاست با علائم سیاتیک دست و پنجه نرم می کنید حتما به یک متخصص رجوع کنید. هرچند درد ناشی از سیاتیک، شما را به این ملاقات مجبور خواهد کرد.