اسکولیوز شدید معمولا به انحرافی گفته میشود که زاویه کاب (Cobb angle) بیش از ۴۰ تا ۵۰ درجه باشد. در این میزان از انحراف ستون فقرات، احتمال پیشرفت خمیدگی بیشتر است و بسته به سن بیمار، شدت قوس و علائم، ممکن است بررسی دقیق‌تر و درمان‌هایی مثل بریس اسکولیوز یا جراحی مطرح شود.
- شدید: بیشتر از 40 تا 50 درجه
- خفیف: کمتر از 20 درجه
- متوسط: حدود 20 تا 40 درجه
به طور کلی، در متون پزشکی برای تعریف شدت اسکولیوز از استانداردهای زیر استفاده میشود:
طبقه‌بندی اسکولیوز بر اساس زاویه کاب:
- اسکولیوز خفیف (Mild): زاویه بین ۱۰ تا ۲۰ درجه.
- در این مرحله معمولاً نیازی به درمان تهاجمی نیست و بیشتر تحت نظر گرفتن (Monitoring) توصیه میشود.
- اسکولیوز متوسط (Moderate): زاویه بین ۲۰ تا ۴۰ (یا ۴۵) درجه.
- در این بازه، ممکن است از درمان‌های غیرجراحی مانند استفاده از بریس (ارتز) یا فیزیوتراپی تخصصی استفاده شود.
- اسکولیوز شدید (Severe): زاویه بیش از ۴۰ تا ۵۰ درجه.
- تعریف دقیق‌تر: اکثر متخصصان ارتوپدی و جراحان ستون فقرات، اسکولیوز با زاویه بیش از ۴۵ تا ۵۰ درجه را به عنوان اسکولیوز شدید در نظر می‌گیرند.
چرا زاویه ۴۵ تا ۵۰ درجه نقطه عطف محسوب میشود؟
این بازه عددی صرفاً یک قرارداد نیست، بلکه بر اساس فیزیولوژی و احتمال پیشرفت بیماری تعیین شده است:
- خطر پیشرفت: در زوایای بالاتر از ۴۵-۵۰ درجه، احتمال اینکه انحراف حتی پس از اتمام دوره رشد استخوانی نیز پیشرفت کند (حتی در بزرگسالی)، به مراتب بیشتر است.
- مشکلات تنفسی و قلبی: در زوایای بالای ۵۰ درجه، تغییر شکل قفسه سینه می‌تواند فضای ریه‌ها را محدود کند و در زوایای بسیار بالاتر (معمولاً بالای ۸۰-۹۰ درجه)، عملکرد ریه و قلب به طور جدی تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
- اندیکاسیون جراحی: در بسیاری از پروتکل‌های درمانی، پیشنهاد جراحی برای اصلاح ستون فقرات (اسپاینال فیوژن) زمانی مطرح میشود که زاویه به محدوده ۴۵ تا ۵۰ درجه برسد، زیرا روشهای غیرجراحی (مانند بریس) در این سطوح معمولاً کارایی لازم برای جلوگیری از پیشرفت بیماری را ندارند.
روشهای تعیین درجه اسکولیوز
تعیین درجه اسکولیوز معمولا با معاینه بالینی و تصویربرداری انجام میشود، اما دقیق‌ترین روش برای اندازه‌گیری شدت انحراف ستون فقرات، بررسی رادیوگرافی و محاسبه زاویه کاب (Cobb angle) است. پزشک با این روش مشخص می‌کند اسکولیوز خفیف، متوسط یا شدید است و بر همان اساس، پیگیری یا درمان را برنامه‌ریزی می‌کند.
- معاینه فیزیکی: بررسی عدم تقارن شانه‌ها، کتف‌ها، لگن و تست خم شدن به جلو
- رادیوگرافی ستون فقرات: اصلی‌ترین روش برای تشخیص و اندازه‌گیری درجه اسکولیوز
- زاویه کاب: معیار استاندارد تعیین میزان قوس اسکولیوز
- MRI یا CT در موارد خاص: زمانی که نیاز به بررسی دقیق‌تر ساختارهای ستون فقرات یا علل زمینه‌ای وجود داشته باشد
نکته مهم:
اگر این سؤال را برای بررسی وضعیت پزشکی خاصی مطرح کرده‌اید، حتماً باید توجه داشته باشید که «درجه انحراف» تنها فاکتور تصمیم‌گیری نیست. متخصصان ارتوپدی فاکتورهای زیر را نیز در کنار زاویه کاب در نظر می‌گیرند:
- سن استخوانی (بیمار هنوز در حال رشد است یا خیر).
- محل دقیق انحراف (قفسه سینه، کمر و…).
- میزان چرخش مهره‌ها (Rotation).
- تأثیر بر کیفیت زندگی و وضعیت تنفسی بیمار.